Akcja Burza
Z Wikipedii
Akcja "Burza" – akcja wojskowa zorganizowana i podjęta przez oddziały Armii Krajowej przeciw wojskom niemieckim, w końcowej fazie okupacji niemieckiej, bezpośrednio przed wkroczeniem Armii Czerwonej, prowadzona w granicach II Rzeczypospolitej.
Rozkaz do rozpoczęcia akcji wydał w listopadzie 1943 Komendant Główny AK, gen. Tadeusz Komorowski. 26 października 1944, Komendant Główny AK gen. Leopold Okulicki wydał rozkaz jej zakończenia.
Do Akcji Burza zmobilizowano łącznie ok. 100 000[1] żołnierzy i oficerów AK.
Spis treści |
[edytuj] Formy
Były one uzależnione od stanu i położenia oddziałów niemieckich i obejmowały:
- powstanie zbrojne
- wzmożoną akcję dywersyjną
Wobec zerwania przez ZSRR w konsekwencji wykrycia grobów polskich oficerów w Katyniu w kwietniu 1943 stosunków dyplomatycznych między Polską a ZSRR ( przywróconych uprzednio w lipcu 1941 układem Sikorski-Majski ), akcja "Burza" miała być prowadzona przez Armię Krajową niezależnie od Armii Czerwonej. Rozkaz KG AK przewidywał natomiast współdziałanie z Armią Czerwoną na szczeblu taktycznym i występowanie w roli sojusznika , połączone z ujawnieniem dowództw AK wobec dowództw Armii Czerwonej. Jednocześnie wobec nieuznawania przez Rząd RP na uchodźstwie nielegalnych w świetle prawa międzynarodowego aneksji dokonanych po 1 września 1939 na terytorium II Rzeczypospolitej oddziały Wojska Polskiego i reprezentanci administracji cywilnej Polskiego Państwa Podziemnego występować mieli wobec władz sowieckich jako przedstawiciele legalnych władz Rzeczypospolitej na jej traktatowym terytorium .
[edytuj] Miejsce
Terytorium Państwa Polskiego w granicach sprzed 1939 w miarę wycofywania się Niemców przed wojskami ZSRR. Początkowo wyłączono z akcji duże miasta w celu oszczędzenia ich mieszkańców i zabudowy, jednak od lipca 1944 dowódca AK gen. Tadeusz Bór-Komorowski rozkazał żołnierzom AK zajmowanie również dużych miast. Na odprawie dowódców okręgów AK Wilno i Nowogródek w Warszawie w dniu 12 czerwca 1944 stwierdzono iż zajmowanie większych miast jest niezbędne, jeżeli Polskie Państwo Podziemne ma występować w roli gospodarza w stosunku do wkraczających oddziałów Armii Czerwonej. Stwierdzono iż w sporze terytorialnym z ZSRR, który nie chciał uznać praw Polski do jej przedwojennych terenów wschodnich, liczy się polityka faktów dokonanych, której elementem było przejmowanie kontroli nad kluczowymi ośrodkami miejskimi na wschodzie Polski.
[edytuj] Cele
- Uświadomienia władzom radzieckim, że na wyzwolonych z okupacji niemieckiej terenach Polski w granicach sprzed 1939 gospodarzami są Polacy uznający władzę Rządu Emigracyjnego, który był jedynym legalnym kontynuatorem struktur władzy państwa polskiego sprzed 1939.
- Zanegowanie alianckiego podziału na strefy operacyjne w myśl którego Polska znajdowała się w radzieckiej strefie operacyjnej i wojska aliantów zachodnich ani oddziały im podporządkowane tu nie operowały.
- Skłonienie ZSRR do uznania władzy Rządu Emigracyjnego (reprezentowanego w kraju przez Delegaturę Rządu na Kraj) w Polsce i granicy wschodniej sprzed 1939 roku (którą ZSRR uznał postanowieniami traktatu ryskiego w 1921) i praw Polski do jej terenów wschodnich, bezprawnie zagarniętych na mocy postanowień paktu Ribbentrop-Mołotow po agresji ZSRR na Polskę w dniu 17 września 1939.
- Spowodowanie przybycia do Polski sił Anglosasów i jednostek PSZ na zachodzie, a w pierwszej kolejności 1 SBS.
Warszawa w planie "Burza" nie była przewidywana jako teren działań wojskowych z powodu bezpieczeństwa ludności i zgromadzonych dóbr kultury narodowej. Odziały AK miały jedynie ochraniać ludność cywilną podczas ewentualnej ewakuacji. Ostatecznie główne cele wojskowe akcji "Burza" zostały osiągnięte. Odtworzenie struktur polskiej armii w kształcie przedwojennym podkreślało ciągłość Polskich Sił Zbrojnych i stawiało Armię Krajową jako uczestnika działań wojennych występującego w charakterze alianta. Ustalenie te uległy zmianie w obliczu ofensywy radzieckiej, działań służb bezpieczeństwa ZSRR wymierzonych w Armię Krajową, co w istotnym stopniu przyczyniło się do politycznego niepowodzenia planu "Burza" na Kresach Wschodnich. Sytuację skomplikowało również powołanie zależnego od ZSRR, marionetkowego rządu PKWN.
[edytuj] Działania służb bezpieczeństwa ZSRR
Duży wpływ na nieosiągnięcie celów akcji "Burza" miały działania sowieckich służb bezpieczeństwa (głównie NKWD i kontrwywiadu wojskowego Smiersz), wkraczających na ziemie polskie wraz z oddziałami Armii Czerwonej. Dochodziło do aresztowań, rozbrajania i rozstrzeliwań mniejszych oddziałów Armii Krajowej przez NKWD, które dokonało egzekucji żołnierzy AK m. in. w Rozryszczu, Przebrażu, Łozowie i Antonówce. Aresztowanych żołnierzy przymusowo wcielano do armii Berlinga, a oficerów wywożono w głąb Rosji. Łamano także postanowienia lokalnych porozumień pomiędzy Armią Krajową i partyzantką sowiecką lub Armią Czerwoną.
Po zdobyciu Wilna w dniu 13 lipca 1944, przy dużym udziale sił AK okręgu wileńskiego i nowogródzkiego (ok. 5500 ludzi), dowódcy polscy zostali zwabieni podstępem na "negocjacje", aresztowani i wywiezieni w głąb ZSRR. W wielkiej obławie pochwycono następnie żołnierzy AK i zgromadzono ich w obozie w Miednikach, ponieważ odmówili oni wstąpienia do armii Berlinga, zostali wszyscy wywiezieni do obozów w głąb ZSRR. Podobne wydarzenia miały miejsce wobec żołnierzy okręgu lwowskiego AK, gdzie NKWD aresztowało, w ostatnich dniach lipca 1944, całą delegację oficerów Armii Krajowej, w tym Okręgowego Delegata Rządu we Lwowie, Adama Ostrowskiego.
W okręgu lubelskim AK doszło do podstępnego rozbrojenia trzech dywizji Armii Krajowej – w czasie wspólnej ofensywy w stronę Warszawy z Armią Czerwoną, zostały one otoczone przez wojska sowieckie, zatrzymanych żołnierzy polskich wysłano transportami na wschód, a 2700 z nich do obozu koncentracyjnego na Majdanku, a następnie większość z tej liczby w głąb Rosji.
[edytuj] Konsekwencje
Pod względem militarnym akcja "Burza" osiągnęła główne cele, poza działaniami w terenie, Armia Krajowa zdobyła kilka dużych miast np. Wilno czy Lwów, przed faktycznym wkroczeniem do nich oddziałów Armii Czerwonej. Z politycznego punktu widzenia nie osiągnięto jednak pozytywnych rezultatów. Alianci zachodni, informowani przez wywiad AK o przeprowadzanych przez NKWD masowych aresztowaniach żołnierzy podziemia, dowódców AK i przedstawicieli Delegatury Rządu na Kraj, nie zareagowali w stopniu umożliwiającym zmianę polityki sowieckiej wobec Polski i jej obywateli. Stalin nadal przekonywał sojuszników zachodnich, wbrew oczywistym faktom ujawnionych w trakcie akcji "Burza", iż Armia Krajowa jest słaba i niezdolna do jakichkolwiek działań wojskowych oraz iż nie ma wpływu w społeczeństwie, a jedyną siłą polityczną z którą Polacy wiążą nadzieje na odrodzenie niepodległego państwa polskiego, miała być rzekomo polska lewica i komuniści. Twierdzenia te rozpowszechniano także w kraju za pomocą podległego ZSRR aparatu propagandowego, który przygotowywał się do tych działań od wielu miesięcy przed wybuchem akcji "Burza".
Ogółem, na skutek działań sowieckich służb bezpieczeństwa, głównie NKWD, w więzieniach i obozach zamknięto 50 000 żołnierzy AK uczestniczących w akcji "Burza", głównie za odmowę wstąpienia do kontrolowanej przez ZSRR armii Berlinga. Konsekwencją działań NKWD był terror wobec Polaków zamieszkujących tereny wschodnie, od listopada 1944 nasiliły się sowieckie pacyfikacje na Kresach, np. zamordowano 9800 Polaków tylko w powiecie lidzkim, w szczuczyńskim kolejne 8000, a w oszmiańskim 6000. Najbardziej ucierpiały w czasie tych akcji miasta Ejszyszki i Bieniakonie. Regularnie urządzano obławy na członków Armii Krajowej – np. na Lubelszczyźnie jesienią 1944, oraz na przełomie 1944 i 1945 na Wileńszczyźnie i Nowogródczyźnie. Z samego Wilna deportowano 35 000 Polaków, wymuszając oświadczenia iż wyjeżdżają oni z własnej woli – w miejsce wywiezionych osiedlano Rosjan. ZSRR dokonał także grabieży polskich dóbr kulturalnych, m. in. wywieziono całe archiwa Towarzystwa Przyjaciół Nauk i Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie.
Ppor. Jerzy Bokłażec został publicznie powieszony w Lidzie w lutym 1945.
[edytuj] Czas
Od 4 stycznia 1944, kiedy wojska radzieckie przekroczyły na Wołyniu granicę polsko-radziecką z 1939, do stycznia 1945.
[edytuj] Przebieg operacji
[edytuj] 1944
- Akcja Burza na Wołyniu – 15 stycznia – 18 marca – 21 kwietnia – 21 maja
- Akcja Burza na Podolu – 7 marca – kwiecień
- Akcja Burza w okręgu wileńskim i nowogródzkim – 1 lipca – 13 lipca
- Akcja Burza w Wilnie (Operacja Ostra Brama) – 7 lipca – 13 lipca
- Akcja Burza w okręgu białostockim – 14 lipca – 20 sierpnia
- Akcja Burza w okręgu poleskim – 15 lipca – 30 lipca
- Akcja Burza w podokręgach tarnopolskim, stanisławowskim i lwowskim – 16 lipca – 26 lipca
- Akcja Burza we Lwowie – 22 lipca – 27 lipca
- Akcja Burza w okręgu lubelskim – 20 lipca – 29 lipca
- Akcja Burza w okręgu krakowskim – 23 lipca – 30 sierpnia
- Akcja Burza w obszarze warszawskim – 26 lipca – 2 października
- Powstanie warszawskie – 1 sierpnia – 2 października
- Akcja Burza w okręgu kielecko-radomskim – 1 sierpnia – 6 października
- Akcja Burza w okręgu łódzkim – 14 sierpnia – 26 listopada
- Akcja Burza w okręgu krakowskim – 21 września – 21 listopada
Działania na mniejszą skalę prowadzone w październiku i listopadzie określono kryptonimem "Deszcz". Zakończyła je demobilizacja oddziałów leśnych.
[edytuj] 1945
W styczniu 1945 pewne elementy działań zbrojnych prowadzone były przez okręgi: krakowski, śląski, kielecki i poznański, a także na Mazowszu, w okręgu pomorskim i w okręgu lubuskim w Zielonej Górze.
Przypisy
- ↑ Andrzej Poleski, Jakub Basista, Tadeusz Czekalski, Krzysztof Stopka: Dzieje Polski. Kalendarium. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2000, s. 715. ISBN 83-0803-028-9.
[edytuj] Zobacz też
| Historia Polski |
 Ten artykuł jest częścią cyklu: |
[edytuj] Bibliografia
- Marek Ney-Krwawicz, Armia Krajowa. Szkic Historyczny, Wydawnictwo Ars Print Production, Warszawa, 1999, ISBN 83-8722-417-0
- Wojciech Roszkowski, Najnowsza historia Polski 1914-1945, Świat Książki, Warszawa, 2003, ISBN 83-7311-991-4
[edytuj] Linki zewnętrzne
- J. Ciechanowski, Operacja Burza – rys historyczny
- Cele akcji "Burza" i sytuacja międzynarodowa Polski
- Akcja "Burza" na Wileńszczyźnie. Operacja "Ostra Brama"
- W 60 rocznicę Akcji "BURZA" we Lwowie i na Kresach Południowo-Wschodnich II Rzeczypospolitej
- Gorące lato 1944 roku. Czy potrzebna była „Burza”? – Inne Oblicza Historii
- Wersja multimedialna wystawy przygotowanej przez krakowski Oddział Instytutu Pamięci Narodowej pt. "Burza 1944" http://www.dziennik.krakow.pl/ipn/armia_krajowa_1944/
- Mapa sztabowa przedstawiająca rejon koncentracji oddziałów sandomierskiego Obwodu Armii Krajowej w okolicach Klimontowa w ramach operacji "Burza" z 1944 roku
Komenda Główna Agat • Biuro Finansów i Kontroli • Biuro Informacji i Propagandy • Kedyw • Oddział I • Oddział II • Oddział III • Oddział IV • Oddział V • Referat Filmowy • Referat Fotograficzny • Wojskowa Służba Kobiet
Okręgi: Białystok • Kraków • Lublin • Lwów • Łódź • Nowogródek • Polesie • Pomorze • Poznań • Radom-Kielce • Stanisławów • Śląsk • Tarnopol • Warszawa • Wilno • Wołyń
Dywizje piechoty: 2 DP • 3 DP • 5 DP • 6 DP • 7 DP • 8 DP • 9 DP • 10 DP • 11 DP • 12 DP • 21 DP • 22 DP • 24 DP • 25 DP • 26 DP • 27 DP • 28 DP • 29 DP • 30 DP • 106 DP
Brygady wileńskie: 1 • 2 • 3 • 4 • 5 • 6 • 7
Zgrupowania warszawskie: Bartkiewicz • Gurt • Krybar • Kryska • Kuba - Sosna • Paweł • Pułku Baszta • Radosław • Róg • Siekiera • Warta • Żaglowiec • Żbik • Żmija • Żniwiarz • Żubr • Żyrafa
Inne: Akcja Antyk • Akcja Burza • Akcja N • Akcja pod Arsenałem • Akcja Weffels • Akcja Wieniec • AKO • Cichociemni • Krzyż Armii Krajowej • Operacja Ostra Brama • Polskie Państwo Podziemne • Powstanie warszawskie • Powstanie zamojskie • Szare Szeregi • ŚZŻ AK • ZWZ • Żołnierze wyklęci
Okres rozbiorowy: Konfederacja barska (1768) • Powstanie kościuszkowskie (1794) • Insurekcja warszawska (1794) • Insurekcja wileńska (1794) • Powstanie kurlandzkie (1794) • Powstanie wielkopolskie (1794) • Insurekcja Deniski (1797) • Powstanie wielkopolskie (1806) • Powstanie listopadowe (1830) • Powstanie wielkopolskie (1846) • Powstanie chochołowskie (1846) • Powstanie krakowskie (1846) • Powstanie wielkopolskie (1848) • Powstanie styczniowe (1863) • Powstanie zabajkalskie (1866)
II Rzeczpospolita: Powstanie wielkopolskie (1918) • Powstanie oleskie (1919) • Powstanie sejneńskie (1919) • I powstanie śląskie (1919) • II powstanie śląskie (1920) • III powstanie śląskie (1921) • Powstanie krakowskie (1923) • Powstanie leskie (1932)
Okres II wojny światowej: Powstanie czortkowskie (1940) • Powstanie zamojskie (1941-1944) • Powstanie w getcie warszawskim (1943) • Powstanie w getcie białostockim (1943) • Akcja "Burza" (1944) • Powstanie warszawskie (1944)
PRL: Powstanie poznańskie (1956)
| Senat przyjął ustawę o emeryturach pomostowych |
|
Senat przyjął bez poprawek ustawę o emeryturach pomostowych, zmniejszającą liczbę uprawnionych do wcześniejszego przechodzenia na emeryturę z ok. miliona osób, które obecnie mają taką możliwość, do niecałych 250 tysięcy.
|
| "Nie przesłuchiwaliśmy chorych na Alzheimera" |
|
Nie przesłuchiwano tych chorych na Alzheimera, których stan to uniemożliwiał lub przesłuchanie mogłoby go pogorszyć - tak Prokuratura Krajowa odpowiada na zarzuty Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, dotyczące przesłuchiwania chorych w śledztwie o wyłudzanie świadczeń medycznych w szpitalu MSWiA w Warszawie.
|
| USA: Politycy nie znają historii kraju |
|
Amerykańscy politycy fatalnie wypadli w teście mającym sprawdzić wiedzę o historii i kulturze Stanów Zjednoczonych - poinformował instytut studiów międzykolegialnych (ISI), który zebrał odpowiedzi.
|
| USA: Kobieta nowym ministrem bezpieczeństwa |
|
Ministrem bezpieczeństwa wewnętrznego w gabinecie Baracka Obamy będzie demokratyczna gubernator stanu Arizona Janet Napolitano - podały telewizja CNN i "Washington Post", powołując się na źródła w Partii Demokratycznej.
|
| Spekulacje belgijskiej prasy nt. papieskiego krzyża |
|
Belgijski dziennik "La Libre Belgique" obwieścił w czwartek, że dzięki mediacji tamtejszych środowisk żydowskich, "wykluwa się kompromis w sprawie oddalenia" od byłego obozu Auschwitz papieskiego krzyża, który od 1988 roku stoi na Żwirowisku, tuż za murami byłego obozu Auschwitz.
|